Banksy to pseudonim brytyjskiego artysty. Choć nie będzie żadnym nadużyciem przypisanie mu ikonicznego statusu w popkulturze, o nim samym niewiele wiadomo. Jest jednym z najbardziej zagadkowych zjawisk we współczesnej sztuce. Obszarem jego zainteresowań jest przede wszystkim street art, czyli sztuka uliczna w dosłownym tłumaczeniu, która w swojej formie łączy graffiti i technikę szablonową. Twórczość Banksy'ego jest powszechnie znana. Artysta stworzył własny, łatwo rozpoznawalny styl, zyskał uznanie środowiska, został zauważony przez media, mimo to od lat skutecznie ukrywa swoją tożsamość.

Spis treści:

• Banksy – Kto to jest? Technika i prawdziwa tożsamość
• Banksy – Najpopularniejsze dzieła i obrazy – Street art z przekazem i humorem
• Kontrowersje i wpływ na sztukę XXI wieku

Banksy – Kto to jest? Technika i prawdziwa tożsamość

Kim naprawdę jest Banksy? Przede wszystkim nie wiadomo czy naprawdę istnieje. Możliwe, że Banksy to kilka osób, których działalność składa się na to hasło. Z tym, że podobne teorie krążyły niegdyś wokół Stanisława Lema, a jednak doskonale wiemy, że Lem był jeden.

Kimkolwiek Banksy jest, staranność, z jaką ukrywa swój wizerunek, musi budzić podziw, zarówno z racji skuteczności w tym względzie, jak i dla doskonałej strategii na zaistnienie w powszechnej świadomości. Przecież powszechnie wiadomo, że by odcisnąć się w świecie sztuki, nie wystarczy sam talent. Równie ważny jest pomysł na strategię zaistnienia.

Kim jest Banksy – Czy znamy jego tożsamość? Jak wygląda?

Postać artysty od samego początku po dziś dzień owiana jest nimbem tajemnicy. Jeżeli uznać to za rodzaj strategii, to jest ona na tyle skuteczna, że w świecie street artu żadne nazwisko nie wzbudza równie dużego zainteresowania. Ba, bez przesady przyjąć należy, że prawdziwa tożsamość Banksy'ego to jedna z większych tajemnic całej współczesnej sztuki.

Spekulacje na temat jego artysty krążą od lat, ale żadna z teorii nie została potwierdzona. Podejrzewa się, że Banksy pochodzi z Bristolu, ma obecnie około 50 lat, a działalność artystyczną rozpoczynał w latach 90-tych poprzedniego wieku. Niektóre domysły łączą go z osobą Robina Gunninghama. Są też teorie, które sugerują, że Banksy to Robert Del Naja, członek zespołu Massive Attack.

Są też tacy, którzy wskazują na fotografa Stephena Lazaridesa, z racji, że ten zarejestrował domenę strony Banksy’ego. Lazarides odpiera te domysły, podkreśla, że w istocie jest managerem artysty, skutkiem czego mimo licznych prób zdemaskowania artysty, Banksy'emu od lat udaje się zachować pełną anonimowość. Podsyca to tylko zainteresowanie jego sztuką i pięknie koreluje ze średniowieczną ideą, że artysta powinien schować się za swym dziełem.

Technika i styl prac Banksy’ego

Banksy zaczynał jako artysta graffiti. Techniki szablonu zaczął używać po epizodzie, który pewnego razu przytrafił mu się w trakcie typowego dla środowiska grafficiarzy, malowania pociągów. Uciekając przed stróżami prawa, którzy zjawili się miejscu, gdzie tworzył malunki, schował się pod wagonem kolejowym. W zaistniałej sytuacji, w ukryciu pozostać musiał długo, a jedynym, na czym mógł skupić wzrok, był numer seryjny pociągu, wykonany właśnie techniką szablonu. To go zainspirowało.

Szablony Banksy’ego są bardzo często powiązane z miejscem, w którym powstają. Zawierają w sobie symbole, niekiedy pewną dawkę humoru, czasem wzbogacone są o manifest lub slogan. Ogólny przekaz jego dzieł jest antykapitalistyczny i antywojenny. W pracach artysty często pojawiają się policjanci, żołnierze, dzieci i zwierzęta. Te ostatnie nierzadko z przypisanymi zachowaniami typowo ludzkimi. Banksy tworzy także instalacje i zajmuje się sztuką performance.

Banksy – Najpopularniejsze dzieła i obrazy – Street art z przekazem i humorem

Jednym z najsłynniejszych dzieł Banksy'ego jest "Dziewczyna przebitą błoną bębenkową" Mural stworzony w 2014 roku w Bristolu, nawiązuje do obrazu Vermeera "Dziewczyna z perłą". U Banksy'ego dziewczyna zamiast perły, ma kolczyk w formie alarmu przeciwpożarowego. Ta praca to typowy przykład humoru artysty, ale też przykład nadawania klasycznym dziełom sztuki współczesnego kontekstu. W przerobionym "Liliowym jeziorze" Moneta, umiejscowił śmieci, odpadki czy wózek na zakupy zanurzony w wodzie.

W 2005 roku artysta namalował dziewięć obrazów na izraelskim murze granicznym, po palestyńskiej stronie, m.in. drabinę sięgającą szczytu muru i dziecko, które łopatką wykopuje w murze przejście na drugą stronę. W 2008 roku na jednym z budynków w Londynie zagościła największa do tej pory praca Banksy’ego. Graffiti przedstawia policjanta obserwującego malującego na ścianie, chłopca w kapturze. Spośród obrazów spory rozgłos zdobyła praca przedstawiająca brytyjską izbę lordów w trakcie debaty w kwestii brexitu. Zamiast lordów w ławach zasiadają szympansy.

Kontrowersje i wpływ na sztukę XXI wieku

Banksy prowokuje, szokuje, krytykuje, moralizuje. Jak na kogoś, kto nie posiada jawnej tożsamości i unika światła jupiterów, jest zadziwiająco sławny i wpływowy. Pojawienie się nowego dzieła, częstokroć jest ogólnoświatowym newsem. Chociaż Banksy zaczynał jako artysta graffiti, czyli sztuki o undergroundowych konotacjach, obecnie jego działa sprzedawane na aukcjach za olbrzymie kwoty.

W 2018 roku jego obraz "Dziewczynka z balonikiem" został sprzedany za 1,4 miliona dolarów. W momencie sprzedaży rozpoczął się samoniszczący proces uruchomiony przez niszczarkę wbudowaną w ramę obrazu. Tak naruszony obraz ponownie wrócił na aukcję i osiągnął rekordową kwotę sprzedaży za ponad 25 milionów funtów. Równie imponujące kwoty osiągnęły na aukcjach inne prace artysty, chociażby "Prawdziwy bohater" - dzieło przedstawiające dziecko bawiące się figurką pielęgniarki w kostiumie superbohatera (16,8 miliona funtów). Wśród znawców i ekspertów nieustannie toczy się dyskusja dotycząca walorów artystycznych popularnego twórcy ulicznego. Jedni uznają twórczość artysty za sztukę, inni za wandalizm, a jeszcze inni, widzą w niej przejaw sprzeciwu wobec establishmentu.
Tak czy inaczej, wielość prac Banksy'ego i jego wpływ na sztukę współczesną, wprawiają w zdumienie i zasługują na uznanie, a sam Banksy urasta do rangi fenomenu kulturowego.